Νησιά του Αιγαίου (Χώρος ευθύνης Γ.Γ. Αιγαίου & Ν.Π.): ΝΑΞΟΣ
ΝΑΞΟΣ

ΝΑΞΟΣ

Έκταση νησιού 389.43 km2 Μήκος ακτών νησιού 132.52 km

Η Νάξος με έκταση 389 43 τ.χμ. και πληθυσμό 18.188 κατοίκους είναι το μεγαλύτερο σε έκταση και ποιο εύφορο νησί των Κυκλάδων. Στη Νάξο (Χώρα) έχει έδρα το ομώνυμο Επαρχείο. Οι δύο Δήμοι (Νάξου και Δρυμαλίας) περιλαμβάνουν 65 οικισμούς. Μεγαλύτερα χωριά το Φιλότι η Απείρανθος η Τραγαία (Χαλκί) οι Μέλανες και το Σαγκρί.

Το ανάγλυφο του νησιού είναι ορεινό µε µία κεντρική οροσειρά να το διασχίζει από το βόρειο έως το νότιο άκρο του. ο ορεινός όγκος του Ζα με υψόμετρο 1004μ. είναι η υψηλότερη κορυφή των Κυκλάδων υπάρχουν όμως  εκτεταμένες εύφορες κοιλάδες και δύο μεγάλες πεδινές ζώνες (Λιβάδι Εγγαρές). Αλίμενη στις ακτές της με εξαίρεση τη Χώρα και τον Καλαντό αλλά πλούσια σε νερά και εύφορη η Νάξος διαθέτει πλούσιο υπέδαφος σε μάρμαρο και σμύριδα που αξιοποίησε από το απώτατο παρελθόν της.

Νησί με πλούσια μυθολογική παράδοση (Διόνυσος και Αριάδνη) διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του αιγαιακού πολιτισμού διαχρονικά. Από τη νεολιθική κατοίκηση του σπηλαίου στο Ζα (4η χιλιετία π.Χ.) η Νάξος εξελίσσεται σε κομβικό κέντρο του κυκλαδικού και μυκηναϊκού πολιτισμού (Πάνορμος παραλιακή ζώνη Γρόττας Μικρή Βίγλα) όπως δείχνουν τα ευρήματα στα Μουσεία Χώρας και Απειράνθου. Η ακμή της κορυφώνεται στους αρχαϊκούς χρόνους (6ος αι π.Χ.) οπότε ιδρύονται μνημειακοί ναοί στην Πορτάρα (Παλάτια) στο Σαγκρί και στα Ύρια. Στα λατομεία μαρμάρου των Μελάνων και του Απόλλωνα οι υπερφυσικού μεγέθους ημίεργοι κούροι απηχούν τα επιτεύγματα της ναξιακής γλυπτικής.

Η άνθηση του νησιού κατά τη βυζαντινή περίοδο μαρτυρείται από τις πολυάριθμες τοιχογραφημένες εκκλησιές (Παναγία Δροσιανή Πρωτόθρονη Άγιος Γεώργιος ο Διασορίτης και πολλές άλλες) από τις σημαντικότερες στο Αιγαίο. Το βενετσιάνικο φρούριο του Μάρκου Σανούδου στη Χώρα και οι πύργοι των φράγκικων οικογενειών καταδεικνύουν την κεντρική θέση του νησιού επί Ενετοκρατίας (1210-1566) όταν έγινε πρωτεύουσα του Δουκάτου της Νάξου. Την τουρκική κατάκτηση (1566-1821) ακολούθησε η ενσωμάτωση της Νάξου στην Ελλάδα (1832)

Διάσημη από την αρχαιότητα για την ευφορία της παράγει εκλεκτά αγροτικά (φρούτα πατάτες κρασί) και κτηνοτροφικά προϊόντα (κρέας ονομαστά τυριά). Πρόσφατα έργα υποδομής (φράγματα και δίκτυο άδρευσης) έχουν ενισχύσει περαιτέρω την αγροτική παραγωγή της. Εξάγει άριστης ποιότητας μάρμαρο και μικρή –πλέον- ποσότητα σμύριδας. Ο τουρισμός αυξήθηκε σημαντικά την τελευταία δεκαετία η Νάξος βελτίωσε τις υποδομές της και αξιοποίησε σε μεγάλο βαθμό τις φυσικές της ομορφιές. Το νησί διαθέτει καλή ακτοπλοϊκή συγκοινωνία με τον Πειραιά τις Κυκλάδες και την Κρήτη και αεροπορική σύνδεση με την Αθήνα.